Miejscowość Beli to jedna z najstarszych i w historii najważniejszych miejscowości na wyspie. Osada typu „akropol” znajduje się na wysokim wzgórzu nad wschodnim wybrzeżem północnej części wyspy. W miejscowości działa Eko centrum „Caput Insulae”, które zajmuje się zachowaniem różnorodności przyrodniczej, wartości i dziedzictwa historycznego i kulturowego, prowadzi też integralną ochronę sępa białogłowego.

(ŹRÓDŁO:croatia.hr)

BELI – to małe miasteczko położone na 130 metrowym wzgórzu, niczym orle gniazdo,  ma tradycję sięgającą  4000 lat.  Nie jest to jedyna tak stara osada na wyspie, gdzie odkryto pozostałości starożytnego zamku, ale niewątpliwie jedna z najciekawszych.   Pierwszymi mieszkańcami Beli byli Ilirowie - starożytny lud indoeuropejski zamieszkujący u schyłku epoki brązu i we wczesnej epoce żelaza zachodnie Bałkany.  Czasy świetności miasta przypadają jednak na okres panowania Rzymian, kiedy to Beli staje się fortem stojącym na straży wschodniego wybrzeża, kontrolującym handlowy szlak morski zatoki Kvarner pomiędzy wyspami Krk i Cres.  Za czasów Imperium Rzymskiego znane było pod nazwą Caput Insulae, co w dosłownym tłumaczeniu znaczyło Głowa Wyspy.  Caput Insulae miało pełną autonomię jako miasto i nosiło tytuł republiki.         

Pozostałością czasów Imperium jest znakomicie zachowany 8 metrowy most rzymski, który można znaleźć po zachodniej stronie drogi opuszczając miasto.   Położony nad wąwozem, do dziś spełnia swoją funkcję, łącząc miasto z pozostałą częścią wyspy. Most ten ma około 2000 lat.  Precyzja z jaką Rzymianie układali małe kamyki (wcześniej starannie wyciosane) jeden na drugim sprawia, że cała konstrukcja wygląda jak jeden wielki kamienny monolit. Dopiero kilkadziesiąt lat temu wybudowano drugi most aby sprostać potrzebom mieszkańców.  

Według legendy, ok. 1265 r. wyspę odwiedził węgierski król Abel Bela IV, który schronił się tu po bitwie z Mongołami pod Grobnickim Polem (niedaleko Rijeki).  Podobno mieszkańcy miasta Beli na cześć króla wykuli w kamieniu jego popiersie i nazwali miasto jego imieniem.

W średniowieczu Beli jest już ufortyfikowanym miastem chorwackim (castrum), mającym autonomię i będącym głównym ośrodkiem administracyjnym północnej części wyspy aż do końca XV wieku.  Republika Wenecka likwiduje autonomię Beli i Lubenic.

Dzisiejsze Beli to miasteczko z bardzo gęstą siecią wąskich uliczek na wzór średniowieczny. Ta przedziwna miejska plątanina dwupiętrowych domków o najprzeróżniejszych kształtach ma swoje zwieńczenie u szczytu miasta gdzie znajdują się budowle sakralne oraz stara miejska cysterna. 

Na niewielkim placyku zobaczyć można wieżę dzwonniczą w stylu romańskim wraz z przyległym kościołem parafialnym św. Marii oraz piękną kapliczkę. Wewnątrz kościoła znajduje się posąg św. Antoniego wykonany z drzewa oliwnego, oraz dwie płyty grobowe z wygrawerowanymi w głagolicy inskrypcjami (w jednym z grobów pochowany jest urzędnik miejski zmarły w 1639 roku, w drugim miejscowy rolnik – którego grób zdobią wyryte symbole : sierp, pług i nożyce do strzyżenia owiec). 

Największą atrakcją Beli są jednak sępy.  Centrum edukacyjno-badawcze Eko-centar Caput Insulae zajmuje się ochroną przyrody, a w szczególności ochroną zagrożonego wyginięciem, jednego z największych lotnych ptaków w Europie, sępa płowego (bjeloglavi sup - Gyps fulvus). 

Tutejsze sępy płowe w odróżnieniu od innych kolonii europejskich tego gatunku mają gniazda nie w górach, czy na drzewach, lecz na klifach kilka metrów nad morzem.  Sępy można zobaczyć szybujące w okolicy.  Nie są groźne dla ludzi ani zwierząt, żywią się tylko padliną. Są bardzo strachliwe: podobno nie zbliżają się do padliny zanim nie upewnią się, że nic im nie zagraża , co czasami trwa nawet tydzień lub dwa.  W ośrodku można podziwiać sępy które czasowo lub dożywotnio znalazły tu swój azyl z powodu różnych wypadków losowych.  Możliwość przyjrzenia się tym olbrzymim ptakom z bliska jest przeżyciem jedynym w swoim rodzaju.  Oprócz olbrzymiej dawki wiedzy o tych mało znanych ptakach, można też podziwiać wystawę zdjęć przedstawiających przebogatą florę i faunę wyspy Cres i Lošinj.  Pracujące w centrum miłe woluntariuszki z całego świata chętnie odpowiedzą na pytania dotyczące wyspy i jej skrzydlatych mieszkańców. Ośrodek można zwiedzać indywidualnie lub grupowo, w godzinach 9:00-20:00.

(ŹRÓDŁO:cres.home.pl)

  • Wakacje w Beli,  Chorwacja - o Beli - Zdjęcie 1
  • Wakacje w Beli,  Chorwacja - o Beli - Zdjęcie 2